Ali Naki. Künyesi Ebu-l Hasan. Nesebi İbn Muhammed. Lakapları El-Hâdî, Ali en-Nakî. Yaşadığı yıllar 827–868.
Ali el-Hadî veya Ali Naki (Arapça: علي الهادي; d. 829, Medine – ö. 868, Samarra), On İki İmam’ın onuncusu, 9. İmam Muhammed el-Cevâd’ın oğlu. Lakabı Nakiy’dir. Bazen de Hadi lakabıyla anılır. 212. yılında Medine’de doğmuştur 254. Hicri kameri yılında (Şia rivayetlerine göre) Abbasi halifesi Mu’tazz tarafından zehirlenerek şehit edildi.
Şiîliğin İsnâaşerîyye mezhebinde ve onun kolları olan Câferîlik ile Alevîlik’te “Onuncu İmâm” olarak yer alan “Ali en-Nakî‘yyî’l-Hâdî” (Ali en-Nakî el-Hâdi) İslam Devleti’ni 656-661 yılları arasında yöneten dördüncü İslam halifesi ve İslam peygamberi Muhammed’in amcasının oğlu Ali el-Mûrtezâ’nın torunlarından dokuzuncu imâm Muhammed el-Cevâd’nın oğludur. Annesi Ümmü’l-Fazl’dır.
O, Hicri 212 yılının Zilhicce ayının 15’inde Sarya’da (Medine yakınlarındaki bir bölge) doğdu. Gençliğini Medine’de babasının yanında geçirdi. Onun ölümünden sonra imam oldu. Çocukluk yıllarını geride bırakan Hadi, Medine’de öğretmenlik yapmaya başladı. Zamanla, Peygamber ailesinin çok sayıda destekçisinin bulunduğu İran, Irak ve Mısır gibi bölgelerden pek çok öğrenciyi kendine çekti. Medine’deki etkisi gittikçe artınca, halife olmayı amaçladığı ve evinde silah bulundurduğu ihbarı üzerine bir gece evi basılıp arandı. İhbarın asılsızlığı anlaşıldıktan sonra Abbasi halifesi Mütevekkil tarafından Bağdat’a çağrıldı ve gözaltında tutulmak üzere Samarra’da oturmak zorunda bırakıldı. Ölünceye değin burada kaldı. Hicri 254 yılının Recep ayında, 41 yaşında, Samarra’de 20 yıl 9 ay ikamet ettikten sonra vefat etti. Bazı kaynaklar şehitlik gününü Recep ayının 3. günü olarak belirtirken, diğerleri 25 veya 26 Cemaziyelahir gününü işaret etmektedir.
Eşi Türk olup ismi Hadise, Sevil ya da Suzan’dır. or Salīl Bu eşi Türk olan oğlu Hasan el-Askerî’nin de annesidir. Muhammed ve Abdullah Câfer Zeki adında İki oğlu ile Ayşe isminde bir kızının daha var olduğu bilinmektedir.
Onuncu imam kendi hayatı boyunca Abbasi halifelerinden yedi tanesini gördü. Onlar, Me’mun, Mu’tasım, el- Vasık, Mütevekkil, Muntasir, Mustain ve Mu’tazz’dırlar. 243. yılında Mu’tasım’ın zamanında değerli babası Bağdat’ta zehirlenip şehit edildiğinde, kendisi Medine’de idi ve Allah’ın tayini ve babalarının tanıtması üzerine imamet makamına ulaştı. Mütevekkil’in zamanına kadar dini eğitimlerle meşgul idi. Mütevekkil 243 H. yılında dedikodulara kapılarak, kendi devlet adamlarından birine, imamı o günkü hilafet merkezi olan Samirra’ya celbetme görevini verdi. Yanı sıra bir mektup yazıp imamı (a.s) izzetle anarak onunla görüşmek isteğinde bulundu.[2] Elbette İmam (a.s) Samerra’ya geldi, gerçi kamuoyunda hiçbir baskı olmadı. Fakat elinden geldiği kadar imama eziyet edip ihtiramsızlık etmekten de çekinmedi. Defalarca imamı katletmek ya da saygınlığını zedelemek için çağırttı ve Hazretin evini teftiş ettirdi. Mütevekkil, Abbasi halifelerinin içinde risalet hanedanına en fazla düşmanlık güden birisiydi. Bilhassa Hz. Ali’ye (a.s) aşırı kini vardı ve ona açıkça küfür ediyordu. Eğlencelerde taklitçi birini O hazreti taklit etmekle görevlendirdi ve kendisi bu sahnelere bakarak gülüp eğleniyordu. Yine onun emriyle 237. yılında Kerbela’da İmam Hüseyin’in türbesinin kubbesi ve etrafta yapılan bir çok evleri yıkılarak yerle bir edildi. İmamın, tahrip ettikleri türbesini su altına bıraktılar. Daha sonra sürülüp, oradaki tüm eserleri yok etmek için, ziraat yapılmasına emir verdi. Mütevekkil’in hilafet yıllarında Hicaz’daki Şii seyitlerin yaşantısı daha da acınacak hale gelmişti. Öyle ki, kadınların örtünecek elbiseleri bile yoktu. Hatta bir çarşafı namaz vakti olunca sırayla kullanıyorlardı. Bu baskı ve eziyetleri Mısır’da yaşayan Şiilere de yaptı. Onuncu imam, Mütevekkil’in bu tür işkence ve eziyetlerine Mütevekkil ölünceye kadar katlandı. Ondan sonra Muntasır, Mustain ve Mu’tazz işbaşına geldiler ve sonunda Mu’tazz’ın sinsice planları sonucu zehirlenerek şehit oldu.
^ Tabatabai, Sayyid Muhammad Husayn (1997). Shi’ite Islam. Translated by Seyyed Hossein Nasr. SUNY press. ss. 183-184. ISBN 0-87395-272-3.
KAYNAKÇA
Tabåatabåa’åi, Muhammad Husayn (1981). A Shi’ite Anthology. Selected and with a Foreword by Muhammad Husayn Tabataba’i; Translated with Explanatory Notes by William Chittick; Under the Direction of and with an Introduction by Hossein Nasr. State University of New York Press. s. 139. ISBN 9780585078182.
Madelung, Wilferd. “ʿALĪ AL-HĀDĪ”. Encyclopedia of Iranica. 17 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Momen, Moojan (1985). An Introduction to Shi’i Islam. Yale University Press. ss. 43-44. ISBN 978-0-300-03531-5.
İbn Şehrâşûb (1379). Menâkıb Âl-i Ebî Tâlib (Arapça). 4. s. 401.
A Brief History of The Fourteen Infallibles. Qum: Ansariyan Publications. 2004. s. 155.
a b al-Qurashi, Baqir Shareef (2005). The Life of Imam al-Hasan al-Askari. Qum: Ansariyan Publications. s. 16.
Kitab al-Irshad, by Al-Shaykh Al-Mufid, pg.334, 506.
Kashful Ghummah, by Ali Ibn Isa al-Irbili, Vol.2, pg.334.
Imam Ali an-Naqi al-Hadi”. 8 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2018.
Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc.
Encyclopædia Iranica. Center for Iranian Studies, Columbia University. ISBN 1-56859-050-4.
Martin, Richard C. Encyclopaedia of Islam and the Muslim world; vol.1. MacMillan. ISBN 0-02-865604-0.
Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa. Gale Group. 2004. ISBN 978-0-02-865769-1.
Corbin, Henry (1993). History of Islamic Philosophy, Translated by Liadain Sherrard, Philip Sherrard. London; Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies. ISBN 0-7103-0416-1.
Momen, Moojan (1985). An Introduction to Shi`i Islam: The History and Doctrines of Twelve. Yale University Press. ISBN 0-300-03531-4.
Sachedina, Abdulaziz Abdulhussein (1988). The Just Ruler (al-sultān Al-ʻādil) in Shīʻite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence. Oxford University Press US. ISBN 0-19-511915-0.
Tabatabae, Sayyid Mohammad Hosayn (1979). Shi’ite Islam. SUNY press. ISBN 0-87395-272-3.
Nasr, Seyyed Hossein. “Ali”. Encyclopædia Britannica Online. 18 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2007.
a b c d e f g h i j k l Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa. Gale Group. 2004. ISBN 978-0-02-865769-1.
“Hasan”. Encyclopædia Britannica Online. 16 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.
Tabatabae (1979), pp.194–195
“al-Husayn”. Encyclopædia Britannica Online. 31 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.
Tabatabae (1979), pp.196–199
a b Madelung, Wilferd. “‘ALÈ B. AL-HUOSAYN”. Encyclopaedia Iranica. 5 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.
Tabatabae (1979), p.202
a b c Madelung, Wilferd. “AL-BAQER, ABU JAFAR MOHAMMAD”. Encyclopaedia Iranica. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.
a b c Tabatabae (1979), p.203–204
a b Madelung, Wilferd. “‘ALÈ AL-HAÚDÈ”. Encyclopaedia Iranica. 21 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2007.
a b c Tabatabae (1979), p.205
a b c Tabatabae (1979), pp.205–207
a b c Tabatabae (1979), p. 207
a b c Madelung, Wilferd. “‘ALÈ AL-HAÚDÈ”. Encyclopaedia Iranica. 17 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.
a b c Halm, H. “‘ASKARÈ”. Encyclopaedia Iranica. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.
“Muhammad al-Mahdi al-Hujjah”. Encyclopædia Britannica Online. 17 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007.